Wettelijke vriendschap

Onze maatschappij is geëvolueerd. Vriendschapsbanden worden belangrijker, soms zelfs belangrijker dan familiale banden. Het gezin is niet meer de enige hoeksteen van de samenleving.

De vraag rijst hoe we op deze nieuwe maatschappelijke evolutie kunnen inspelen. Volgens Jong Groen is het erkennen van wettelijke vriendschap een volgende stap in onze maatschappelijke evolutie en we doen op dit moment tekort aan deze belangrijke maatschappelijke bouwsteen door hem niet te erkennen.

Enkele voorbeelden:

  • Jan is een vriend van Maarten. Jan is getuige van Maarten bij zijn huwelijk. Omdat Maarten op een weekdag trouwt, kan Jan echter geen wettelijk klein verlet aanvragen hiervoor en moet hij een dag verlof nemen.
  • Sarah is zwaar ziek, maar heeft geen familie die voor haar kan zorgen. Haar vriendin Els wil graag deze taak op zich nemen, maar er bestaat geen wettelijk kader waarbinnen Els hiervoor tijdskrediet kan nemen. Hierdoor is Els minder beschikbaar om voor Sarah te zorgen.
  • Simon is single, heeft geen kinderen en is zelf enig kind. Wil hij zijn beperkte vermogen later aan iemand overmaken, dan zullen de belastingen veel hoger zijn bij deze overdracht dan bij iemand die hetzelfde nalaat aan kinderen.
  • Bart, de beste vriend van Tom, is gestorven. Bart wordt begraven op een donderdag. Wil Tom naar de begrafenis van Bart gaan, dan zal hij hiervoor verlof moeten nemen en rekenen op de goodwill van zijn werkgever.

In Nederland is men al langer aan het nadenken over wettelijke vriendschap. Zo stelt het Nederlands Humanistisch Verbond twee zaken voor:

  1. Pas de erfbelasting aan. Ieder individu moet via het testament meerdere verbintenissen kunnen aanwijzen die voor het ‘gezinstarief’ mogen erven.
  2. Creëer in het burgerlijk wetboek een nieuwe verbintenisvorm. Naast het huwelijk, het geregistreerd partnerschap, en het samenlevingscontract, moet ‘de geregistreerde verbintenis’ mogelijk worden. Daarin kunnen mensen wederzijdse rechten, plichten en zorg vastleggen tussen henzelf en (meerdere) vrienden. Deze constructie is ook de sleutel tot het oplossen van de knelpunten in de genoemde alternatieve familiaire verbanden.

STANDPUNTEN JONG GROEN

1. Afbakening graad van verwantschap

Wettelijke vriendschap wordt gelijkgesteld aan bloedverwantschap in de 2de graad (dus (half)broer of (half)zus), met alle wederzijdse rechten en plichten.
Met uitzondering van erfrechten, pas na een periode van 3 jaar kunnen de erfrechten effectief gebruikt worden.

Motivatie:

  • door een eenduidige keuze te maken voor bloedverwantschap in de 2de graad is dit gemakkelijk te implementeren. Je vriend wordt beschouwd als broer of zus.
  • door wettelijke vriendschap gelijk te stellen aan bloedverwantschap in de 2de graad werk je wetgevende rompslomp weg. Je baseert je immers op een reeds bestaand statuut. Er moet dus niets nieuws bij gecreëerd worden.
  • de huidige rechten en plichten van bloedverwantschap in de 2de graad leunen perfect aan hoe Jong Groen de rechten en plichten van wettelijke vriendschap ziet.

In de praktijk betekent dit dat wettelijke vrienden volgende rechten hebben:

  • klein verlet:
    • huwelijk van wettelijke vriend: de dag van het huwelijk
    • priesterwijding of intrede in het klooster van de wettelijke vriend: de dag van de plechtigheid
    • overlijden van de wettelijke vriend: de dag van de begrafenis
  • mantelzorg: wettelijke vrienden krijgen dezelfde rechten op vlak van mantelzorgers 2de graad
  • tijdskrediet: wettelijke vrienden krijgen dezelfde rechten op vlak van het nemen van tijdskrediet met motief voor zorg of bijstand te verlenen aan een zwaar ziek gezins- of familielid tot de 2de graad
  • verlof voor medische bijstand: wettelijke vrienden kunnen verlof voor medische bijstand nemen voor elkaar
  • erfrechten: de erfrechten voor wettelijke vrienden worden gelijkgesteld aan die voor bloedverwantschap 2de graad, maar pas na een periode van 3 jaar (cfr. schenkingen) kunnen de erfrechten effectief gebruikt worden.

2. Geografische afbakening

Wettelijke vriendschap is slechts mogelijk tussen twee personen met een wettelijke verblijfsvergunning in België.

De vraag rees: heb je recht op een visum als je een wettelijke vriendschap hebt geregistreerd met een Belg? Om alle discussies en misbruiken uit te sluiten, werd er gekozen om enkel wettelijke vriendschap toe te laten tussen mensen die een wettelijke verblijfsvergunning hebben voor België.

3. Wederkerigheid

Wettelijke vriendschap is wederkerig, de rechten en plichten zijn dus ook wederkerig.

Als jij iemand kiest, kiest die ook voor jou. Je kan niet eenzijdig een wettelijke vriendschap met iemand afsluiten.

4. Aantal wettelijke vrienden

Het aantal wettelijk erkende vrienden is beperkt tot 3 per persoon.

Dit om misbruik te vermijden. Extreem voorbeeld: iemand die 1.000 wettelijke vriendschappen aangaat om altijd wel ergens klein verlet of mantelzorg verlof te kunnen opnemen.

5. Minimumleeftijd

Men moet wettelijk meerderjarig zijn om een wettelijke vriendschap aan te gaan.

Dit omwille van transparantie en simpliciteit van het voorstel. De meeste rechten die je hebt, krijg je ook pas vanaf je 18 jaar.

6. Tijdsduur van wettelijke vriendschap

De wettelijke vriendschap moet om de 5 jaar hernieuwd worden via een wederzijdse ondertekening van een standaardformulier. Indien deze niet hernieuwd wordt, dan vervalt ze.

De overheid moet beide wettelijke vrienden op de hoogte brengen tegen de vervaldatum van het contract. Via de e-ID en een website (of per brief) kan de wettelijke vriendschap met een periode van 5 jaar worden verlengd. Belangrijk hierbij is dat beide vrienden de actie moeten ondernemen om de verlenging aan te vragen.

Waarom? Om zo te vermijden dat mensen ‘vergeten’ dat ze vriendschapscontracten zijn aangegaan en een mogelijkheid te geven gemakkelijk uit te stappen. Inspiratie werd gehaald bij de euthanasieverklaring die ook om de 5 jaar moet worden hernieuwd.

7. Manier van vastleggen wettelijke vriendschap

Wettelijke vriendschap wordt vastgelegd via een gestandaardiseerd formulier op een gemeentehuis naar keuze. Net zoals dat gebeurt voor het registreren van wettelijk samenwonen.

Wij gaan uit van een basiscontract dat kan afgesloten worden zonder tussenkomst van de notaris, net zoals dat bestaat voor het registreren van wettelijk samenwonen. Wil men afwijkingen op dit contract? Dan kan men dit notarieel regelen, net zoals een samenlevingscontract. De procedure is dus gelijkaardig aan het aangaan van een huwelijk: daarbij werk je met een standaard huwelijkscontract (cfr. de huwelijksstelsels) waarvan je kan afwijken via een huwelijkscontract.

Bijvoorbeeld: niet iedereen zal willen dat de wettelijke vrienden ook erfrechten hebben van elkaar, men kan dit dus bij de notaris uit het contract laten halen.

Motivatie voor gemeentehuis naar keuze: als je trouwt en je woont nog niet samen, dan is er ook de keuze van locatie om te trouwen.

Er is gekozen voor deze manier van werken omwille van de transparantie en simpliciteit.

8. Opzeggen

Opzeggen kan op 2 manieren:

  • automatisch als je na 5 jaar het contract niet verlengt
  • enkelvoudig opzeggen kan gebeuren via e-ID of per post

We kozen voor enkelvoudig opzegrecht omdat een vriendschap iets anders is dan ene huwelijk of samenlevingscontract. Een vriendschap aanhouden met iemand omdat er geen enkelvoudig opzegrecht mogelijk is, kan meer schaden dan goed maken.