Het belang van creativiteit

Het belang van creativiteit in een moderne samenleving

Wanneer men de competenties van een persoon wilt meten kijkt men naar iemands IQ of soms zelfs naar iemands EQ. Geenszins zou ik willen ontkennen dat intelligentie of iemands sociale vaardigheden onbelangrijk zijn. Maar toch knelt er iets bij mij wanneer enkel deze twee indicatoren bekeken worden. In mijn ogen is het rijtje onvolledig. Men kan dan wel een hoog IQ hebben maar dat geeft nog geen garantie dat men die intelligentie ook daadwerkelijk kan omzetten in vernieuwende ideeën. Hier heeft men immers creativiteit voor nodig.

De hiërarchische opstelling waarbij IQ bovenaan staat, EQ iets lager en creativiteit ergens onderaan bengelt is duidelijk terug te vinden in het onderwijs. Waar men vroeger in de schoolbanken enkel aandacht besteedde aan het overbrengen van rauwe kennis en nu gelukkig steeds meer aandacht heeft voor de ontwikkeling van de sociale vaardigheden, hoop ik dat men in de toekomst ook creativiteit een gelijkwaardige plaats toebedeelt. In deze wens word ik ondersteund door Sir Ken Robinson. Ken Robinson is een Britse spreker en oud-professor. Hij staat bekend als een expert op het vlak van creativiteit en innovatie in het onderwijs en bedrijfsleven.

In een TED.com-filmpje spreekt hij over de onderwaardering van creativiteit in onderwijssystemen overal ter wereld. Hij gaat daarin bovendien verder dan dat. Er is volgens hem niet enkel sprake van onderwaardering, maar onderwijssystemen waar dan ook ter wereld zorgen ervoor dat creatieve vaardigheden van kinderen verminderd en zelfs onderdrukt worden. Een bekende eigenschap van jonge kinderen is dat ze schaamteloos fouten durven te maken. Hoewel fouten maken en creativiteit zeker niet dezelfde zaken zijn, maakt men ongetwijfeld fouten wanneer men onbekende paden bewandelt, wanneer men met iets nieuws komt en origineel is: kortom wanneer men creatief durft te zijn. De durf om fouten te maken wordt ons afgeleerd en dat 'kills creativity' volgens Ken Robinson.

Hierbij is het belangrijk te vermelden dat creativiteit volgens hem verder gaat dan enkel kunst. Men hoeft geen briljant musicus of een groot schilder te zijn om creatief genoemd te kunnen worden. De psycholoog, politicus of de chemicus kan eveneens creatief zijn binnen zijn vakgebied. Hoewel creativiteit vaak ontwikkeld en geprikkeld wordt bij het maken (en horen, zien en/of voelen) van kunst is deze veel breder dan dat. Creativiteit is het vermogen iets nieuws te bedenken dat waarde heeft.

Vanzelfsprekend zou men zich de vraag kunnen stellen of de onderwaardering van creativiteit wel zo'n groot probleem is. Is creativiteit wel echt zo belangrijk? Ik zou die vraag zonder twijfel positief willen beantwoorden, zeker in deze tijden. Als internationale samenleving staan we voor enkele grote uitdagingen. Hongersnood, de opwarming van de aarde, snel veranderende internationale verhoudingen, overbevolking, economische globalisering, immigratie en schaarse voorraden van grondstoffen zijn allemaal problemen waarmee we geconfronteerd zullen worden. Het is van groot belang dat men deze vraagstukken adequaat beantwoordt. Hiervoor moet men met creatieve oplossingen komen, want traditionele antwoorden zijn niet werkbaar. Men kan een probleem niet oplossen met haar oorzaak. Wanneer we zien dat een doorgedreven economisch liberalisme verantwoordelijk is voor problemen als de economische, ecologische en financiële crisis, moet men daar de oplossingen niet gaan halen. In de plaats daarvan is het noodzakelijk nieuwe paden te verkennen en originele oplossingen te gaan zoeken. Hiervoor is creativiteit van essentieel belang.

Het is niet onbelangrijk om te benadrukken dat creativiteit niet enkel mooi en leuk is maar ook wel degelijk haar economische waarde heeft. Ik schreef al diverse keren over het belang aan de modernisering van onze economie om de concurrentiestrijd met opkomende industrielanden aan te kunnen. In 'Vlaanderen innoveert niet' pleitte ik voor meer investeringen in innovatie in het teken van die modernisering. Die investeringen zijn zeker wenselijk, alleen heeft men wel de budgetten om aan onderzoek te doen en om nieuwe technieken te ontwikkelen maar heeft men niet de vernieuwende inzichten en de nodige frisse ideeën of originele oplossingen heeft. Daardoor kan men niet tot die baanbrekende innovatie komen. De creatieve economie is de economie van de toekomst. Creativiteit zal volgens mij een sleutelwoord vormen in de concurrentiestrijd met opkomende economieën.

De vraag blijft hoe kun je het onderwijssysteem dan zo veranderen dat creativiteit niet langer ontmoedigd maar juist aangemoedigd wordt? Ken Robinson pleit in zijn lezing voor meer aandacht voor artistieke vakken op school. Ik schreef al dat creativiteit breder is dan enkel en alleen kunst maar dat kunst creativiteit wel kan ontwikkelen en prikkelen. De onderwaardering voor kunst en cultuur op alle vlakken in onze samenleving, waaronder het onderwijs, lijkt mij in het teken van een positieve houding tegenover creativiteit dan ook onverantwoord. De artistieke sector is misschien wel de omgeving bij uitstek waarin mensen geprikkeld worden hun gedachten vrij te laten gaan, origineel te zijn en nieuwe zaken te creëren.

Maar enkel meer aandacht voor kunst in het onderwijs zal niet voldoende zijn. De mentaliteit van het kant-en-klaar voorschotelen van kennis in het onderwijssysteem is al vaker aangeklaagd. Ook in het teken van creativiteit is dit volgens mij een onwenselijke houding. Studenten moeten geprikkeld worden zelf tot kennis te komen. Hen dient geleerd te worden hoe zelfstandig nieuwe inzichten te krijgen. Vanzelfsprekend dienen ze hierbij de nodige begeleiding te krijgen en een minimale hoeveelheid van aangereikte kennis lijkt mij onvermijdelijk. De grote onderwijshervorming die in Vlaanderen hevig voorbereid wordt, biedt volgens mij een uitgelezen kans om daar meer aandacht aan te besteden. Ik zou willen oproepen creativiteit de plaats te geven die ze verdient.

Bibliografie:
Ken Robinson: 'unlocking creativity'

Lees ook:
'Vlaanderen innoveert niet'