Op 13 september 2009 hield premier Herman Van Rompuy zijn jaarlijkse "State of the Union". De uitdagingen waren niet mis. Naast de vergrijzing die steeds dichterbij komt en een federale staatstructuur die op zijn financiële grenzen stoot, was er nog die economische crisis. De banken zijn dan misschien gered, maar het regent nog steeds faillissementen en ontslagen. Door de crisis zouden er ongeveer 170.000 werklozen structureel zonder job vallen.

De put is diep

De federale staat zit opgescheept met een enorme kater. Door de crisis steeg het structureel tekort van 4 miljard euro naar ruim 25 miljard euro. Dat supertekort is er natuurlijk niet zomaar gekomen. Het is het resultaat van het schuldig verzuim van een hele generatie politici. Sinds de jaren 70 is de Belgische staatsschuld immers enorm opgelopen. De verschillende oliecrisissen eisten een zware tol. Zonder de toetreding van België in de Europese Unie zou de staatsschuld waarschijnlijk nog steeds meer dan 100% van het BBP bedragen. Dankzij de Europese verplichtingen via de Maastrichtnormen werd de staatsschuld, tot voor de crisis, teruggedrongen tot 87% van het BBP of 323.609.473.041 euro.

Om een begroting in evenwicht te realiseren komt men vandaag dus 25 miljard euro tekort. Als je weet dat dit ongeveer het bedrag is dat jaarlijks kan besteed worden door de federale regering, is het duidelijk dat die de put niet alleen kan dempen. Er wordt dan ook terecht een inspanning gevraagd van de gewesten en de gemeenschappen. Als we het volledige plaatje bekijken, zullen de verschillende regeringen tegen 2015 geen tekorten meer opstapelen, althans als we hun intenties mogen geloven. De staatsschuld zou zo stabiliseren rond 100% van het BBP. En pas dan kan men beginnen met die schuld af te bouwen.

Keuzes goed noch fundamenteel

Als regering heb je bij een begrotingsoefening als deze steeds twee opties: ofwel duw je op de rem en beperk je de uitgaven; ofwel laat je de inkomsten stijgen. Aan beide zijn risico's verbonden, maar niets doen aan het tekort is onmogelijk. Dat zou enkel betekenen dat men de rekening gewoon doorschuift naar de volgende generaties, terwijl de jaarlijkse rentelasten nu al 13 miljard euro bedragen.

Uiteindelijk is er gekozen voor een combinatie van matige besparingen en beperkte nieuwe inkomsten. Aan de uitgavenzijde wordt wat gesnoeid, maar de regering probeert dit te doen zonder het prille economische herstel te fnuiken. Aan de kant van de inkomsten springen vooral de bijdragen van de financiële sector en de energiesector in het oog. De rustige vastheid van premier Van Rompuy betekent echter vooral stilstaan. Er worden geen fundamentele keuzes gemaakt om de toekomst voor te bereiden. Deze regering mist tal van kansen om te besparen en nieuwe inkomsten te realiseren.

Zo weigert men de notionele interestaftrek te hervormen. Minister Reynders stelt nu een wijziging voor, maar die zal geen zoden aan de dijk brengen. De notionele interestaftrek zou een maatregel moeten zijn die jobs creëert, maar momenteel is het nog steeds een cadeau aan het grootkapitaal. Het is het zoveelste voorbeeld van een minister van Financiën die een karikatuur wordt van zichzelf. In plaats van te zorgen voor een correcte inning van belastingen, creëert hij instrumenten die bedrijven toelaat om legaal te frauderen.

De banksector zal vanaf heden een ‘verzekeringspremie' moeten betalen (vanaf volgend jaar zo'n 500 miljoen) voor de waarborg die de federale overheid hen geeft in het geval ze over kop zouden gaan. De regering beweert dat dit niet zal worden doorgerekend naar de consument, maar het is duidelijk dat de regering hier met een populaire maatregel de belastingen ‘privatiseert'. Ze worden gewoon via de banken geïnd, maar de betaler blijft de consument.

Ook de beslissing in verband met de horecasector is ontstellend. Rapporten van de sector zelf stelden eerder dat een btw-verlaging geen jobcreatie oplevert. Als er al een effect was op de werkgelegenheid, dan zou het louter het witwassen zijn van het zwartwerk dat in de sector weelderig tiert. Toch is de horecasector erin geslaagd om een btw-verlaging naar 12% in de wacht te slepen. Wees gerust, de klant zal daar niets van merken.

Klimaatminister Magnette besliste ondertussen ook om de drie oudste kerncentrales 10 jaar langer open te houden. In ruil krijgt de overheid de komende jaren telkens circa 220 miljoen euro per jaar en dit tot 2014. Dat is een aalmoes in vergelijking met de 2 miljard euro die Electrabel jaarlijks verdient aan de afgeschreven kerncentrales. Bovendien kan het goed zijn dat Electrabel de 500 miljoen die ze nog moet betalen voor 2008 en 2009 niet meer zal betalen. Daarenboven heeft de regering nog een aantal jaren de mogelijkheid om de opbouw van het technisch passief voor zich uit te schuiven. Resultaat van dit beleid: de generatie die niet heeft kunnen profiteren van de goedkope (gesubsidieerde) kernenergie zal uiteindelijk wel de kosten moeten dragen voor de opkuis ervan.

Ook premier Van Rompuy kondigt dit jaar trots aan dat zijn regering een aantal milieumaatregelen introduceert om het structurele tekort te bestrijden. Zo zal de diesel 12 cent duurder worden. Een echte milieufiscaliteit is echter iets helemaal anders. Het dient immers om het gedrag van mensen te sturen of te belonen. Milieufiscaliteit inroepen om een structureel tekort te dichten is dan ook nonsens en alweer het voor zich uitschuiven van de noodzakelijke structurele maatregelen.

Nood aan een Groot Akkoord

Voor Jong Groen! is het tijd voor een Groot Akkoord, een nieuw pact over onze economie en sociale zekerheid. Geen gerommel in de marge, maar wel een akkoord dat onze economie moderniseert, de fiscaliteit hervormt en onze sociale zekerheid versterkt. Zo'n akkoord is de verantwoordelijkheid van meerderheid en oppositie.

In de eerste plaats wil Jong Groen! inzetten op jobcreatie, vooral bij jongeren. Wie vandaag enkel aandacht heeft voor het eindeloopbaandebat, vergeet dat heel wat jongeren geen baan hebben. Werkgevers moeten hun koudwatervrees nu maar eens laten varen. Ook de modernisering van onze economie is een belangrijke sleutel. Vandaag investeren in groene sectoren is werken aan de begrotingsoverschotten van morgen.

Voor Jong Groen! moet ook de toekomst van onze sociale zekerheid voorwerp zijn van debat. Wij verzetten ons echter met klem tegen een rondje besparingen op kap van de gewone man. Wel moeten we onze sociale zekerheid durven moderniseren en bekijken hoe de beschikbare middelen efficiënter kunnen worden ingezet. De mutualiteiten geven zelf aan dat we de huidige groeinorm in de gezondheidszorg niet hoeven te hanteren.

Door een slechte inning van belastingen en het uitblijven van een strijd tegen de fiscale fraude lopen we vandaag heel wat inkomsten mis. Voor Jong Groen! is het duidelijk: de prijs die we betalen voor Reynders als minister van Financiën stijgt dag na dag. De huidige budgettaire crisis is ook een kans om na te denken over een meer eerlijke fiscaliteit. Voor inkomens hoger dan 50.000 euro pleit Jong Groen! voor het herinvoeren van een belastingtarief van 55 procent. Daarnaast moeten ook de grote vermogens, net als in Frankrijk, hun steentje bijdragen.

Tot slot is er nood aan een nieuw institutioneel kader. Een staatshervorming moet de geldstromen tussen de niveaus herbekijken, deelstaten responsabiliseren en een oplossing bieden voor de structurele onderfinanciering van Brussel.

De begroting in enkele quotes

• Minister van Begroting Guy Vanhengel: "Onze staat is virtueel failliet."

• Minister voor Pensioenen Michel Daerden: "Na 2015 kunnen we geen pensioenen meer betalen."

• Meyrem Almaci, fractieleidster voor Groen! in de Kamer: "De kernuitstap wordt verraden voor 30 zilverlingen."

• Tinne Vander Straeten, kamerlid voor Groen!: "Klimaatminister Magnette bestelde geen studie, maar een conclusie!"

• Kristof Calvo, voorzitter Jong Groen!: "Dit tekort is het resultaat van het schuldig verzuim van een hele generatie politici. De huidige bewindslui zijn gewoon de beste ambassadeurs van die generatie."

Enkele begrippen toegelicht

Structurele werkloosheid is de werkloosheid die ontstaat doordat de economie niet genoeg jobs kan creëren. Deze vorm van werkloosheid verschilt van de ‘frictionele werkloosheid' die het gevolg is van de moeilijkheid om de vraag naar arbeid en het aanbod van arbeid op elkaar af te stemmen. Structurele werkloosheid ontstaat met een vertraging op de economische cyclus en zo ook zal deze met een vertraging, op een nakende relance, zakken.

Jaarlijks betaalt de overheid 13 miljard aan rentelasten ten gevolge van de staatsschuld. Nu de staatsschuld oploopt zal dit bedrag dus nog stijgen. Het risico bestaat dan dat er een rentesneeuwbal ontstaat. Wat tot gevolg heeft dat de staatsschuld steeds verder aangroeit.

Het technisch passief is een reserve die de federale regering verplicht bij wet moet aanleggen om de ontmanteling van de kerncentrales en de behandeling van het kernafval te financieren. Jaar na jaar stelt de regering de financiering van dit passief uit om de zo vrijgekomen middelen voor andere doelstellingen te kunnen gebruiken.